Een verkiezingsbelofte is geen koppigheid maar duidelijkheid
In het huidige politieke landschap lijkt het soms alsof elke partij die vasthoudt aan een verkiezingsbelofte direct wordt weggezet als koppig of onwillig. Alsof trouw blijven aan wat je je kiezers hebt beloofd ineens een zwakte is. De discussie over de keuze van de VVD om niet te regeren met GroenLinks PvdA is daar een duidelijk voorbeeld van. Wie verder kijkt dan de ruis van sociale media ziet dat het geen koppigheid is, maar politieke logica.
De VVD heeft vóór de verkiezingen duidelijk uitgesproken dat zij geen coalitie zouden vormen met GroenLinks PvdA, omdat de inhoudelijke afstand zo groot is dat stabiel bestuur vanaf dag één onmogelijk wordt. Het nakomen van die belofte is geen halsstarrigheid, maar politiek fatsoen. Je zegt vooraf wat je doet en je doet achteraf wat je gezegd hebt.
Waarom Groenlinks PvdA niet meer de PvdA van vroeger is
Een belangrijke reden hiervoor is dat het oude, herkenbare sociaal-democratische gedachtengoed van de PvdA in de fusie met GroenLinks vrijwel volledig naar de achtergrond is verdwenen. De gematigde PvdA van weleer is vervangen door een GroenLinks-gedomineerde koers, waardoor de partij niet meer lijkt op de PvdA waarmee vroegere kabinetten konden bouwen. Dat maakt de ideologische afstand voor de VVD alleen maar groter.
De tijd van Wim Kok is voorbij
De tijd dat de VVD zonder moeite met iemand als Wim Kok kon regeren ligt daardoor definitief achter ons. Dat was een PvdA waarmee bruggen te slaan waren. Je kon het stevig oneens zijn, maar nog steeds bouwen op gedeelde uitgangspunten. Tegenwoordig is de kloof met GroenLinks PvdA zo groot dat stabiel bestuur nauwelijks mogelijk lijkt en de ideologische afstand voor de VVD verder groeit. De VVD vindt van niet en eerlijk gezegd valt dat moeilijk tegen te spreken.
De VVD regeert nooit alleen, hoe graag sommigen dat roepen
Daarnaast roept iedereen over zoveel jaren Rutte en de VVD aan de knoppen, maar men vergeet vaak dat de VVD nooit alleen heeft geregeerd. Alle kabinetten Rutte waren coalities met CDA, PvdA, D66, ChristenUnie en in sommige fasen de PVV als gedoogpartner. In 2023 ging de PVV zelfs opnieuw een regeringsconstructie in, dit keer samen met VVD, BBB en NSC. Het beeld dat de VVD jarenlang solistisch alles bepaalde is simpelweg niet waar. Regeren in Nederland is altijd een coalitieproject.
De rol van de PVV en waarom opnieuw samenwerken niet vanzelfsprekend is
En ja, natuurlijk heeft Rutte fouten gemaakt. Dat doen we allemaal. Maar laten we ook eerlijk zijn over de inhoud van de laatste twee kabinetten. Daar werd vooral D66 beleid uitgevoerd, niet puur VVD beleid. Wie dat ontkent, heeft de politieke werkelijkheid van die periode niet gevolgd.
Dan is er het punt van de PVV. Het is niet vreemd dat de VVD niet direct staat te springen voor wéér een samenwerking. Na de gedoogconstructie van 2010 en het daaropvolgende politieke gesteggel in 2012 is tweemaal meer dan genoeg om te begrijpen hoe instabiel die combinatie kan zijn. Dat er in 2023 opnieuw een poging tot samenwerking kwam in een bredere coalitie met VVD, BBB en NSC, betekent niet dat de risico’s verdwenen zijn. De dynamiek blijft kwetsbaar en de VVD weet dat maar al te goed.
De realiteit van coalitiepolitiek in Nederland
Daarom is het opvallend dat juist de partij die zo consistent blijft in haar lijn wordt weggezet als onwillig.. Terwijl het gevaarlijker is om coalities te vormen die inhoudelijk niet werken, puur om te kunnen zeggen dat je meeregeert. De recente kabinetten die door interne tegenstellingen uit elkaar vielen laten zien wat er gebeurt als je partijen samenvoegt die elkaar inhoudelijk amper kunnen vinden.
Waarom een consequente VVD beter is dan een wankele coalitie
Daarom is het opvallend dat juist de partij die zo consistent blijft in haar lijn wordt weggezet als onwillig. Terwijl het gevaarlijker is om coalities te vormen die inhoudelijk niet werken, puur om te kunnen zeggen dat je meeregeert. De recente kabinetten die door interne tegenstellingen uit elkaar vielen laten zien wat er gebeurt als je partijen samenvoegt die elkaar inhoudelijk amper kunnen vinden.
Oppositie is geen strafbank maar een vorm van kracht
Als dat betekent dat de partij een periode in de oppositie zit, dan is dat maar zo. Oppositie is geen strafbank, maar een belangrijke rol in een gezonde democratie. Soms komen principes daar ten slotte beter tot hun recht dan in een wankele coalitie die gedoemd is te breken.
